EYVALLAH

27.10.2018
A+
A-

Çocukluğumda nerdeyse her gün, yüzlerce kez duyduğum ama anlam çeşitliliğini fark edemediğim bir kelimedir ‘eyvallah’. Sözlüklerde, “teşekkür ederim, Allahaısmarladık, hoşça kalın,” gibi en sık kullanılan anlamları yer almaktadır.

Oysa ‘eyvallah’ın içeriği bu kadar yavan değilmiş. Bu sihirli kelimenin anlam zenginliğini ancak lise çağlarımda misafir olduğum bir Alevi köyünde fark ettim.

Köy sakinleri nerdeyse tüm dertlerini, sıkıntılarını, mutluluklarını bu kelime ile ifade ediyorlardı. Köy kahvesine geldiklerinde, sağ ellerini kalplerinin üzerine koyup, ortaya bir eyvallah diyorlar, kahvedekiler de aynı şekilde cevap veriyorlardı.

Bu durumda eyvallah, hem selamünaleyküm hem de aleykümselam anlamına gelir.

Kahveciden çay istenince kahvecini söylediği eyvallah, “sipariş alındı” demektir.

Kahveci siparişi getirdiğinde kendisine söylenen eyvallah, “teşekkür ederim” olurken, kahvecinin cevaben söylediği eyvallah, “bir şey değil” anlamındadır.

Oyunda kazanana söylenen eyvallah, “sen yendin, tebrikler” anlamına gelirken, galip gelenin söylediği eyvallah ise, “estağfurullah” demektir.

Kahveden ayrılırken söylenen eyvallah, “Allahaısmarladık, hoşça kalın”, anlamına gelirken, diğerlerinin cevaben söylediği eyvallahın anlamı ise “güle güle”dir.

Önce bu kelimenin sadece kahvede böyle yaygın kullanıldığını zannetmiştim. Köy yaşamının içine girdikçe kullanımın sınırlarının çok daha geniş olduğunu keşfettim. Örneğin eve girip çıkılırken de bu sihirli kelime, merhaba, Allahaısmarladık ve güle güle anlamlarında kullanılıyordu. Sabah uyanıldığında ev sakinlerinin birbirlerine söylediği eyvallah, günaydın anlamına geliyordu.

Sofrada yemek yenirken söylenen eyvallah, “yemek güzel olmuş, ellerine sağlık” anlamına gelirken, yemeği yapanın cevaben söylediği eyvallah ise “teşekkür ederim” demek oluyordu.

Evin çocuklarından bir şey yapmaları istendiğinde, çocukların söylediği eyvallah, “tamam anlaşıldı” demektir.
Tarlayı suladın mı ya da evi temizledin mi gibi sorulara verilen eyvallahın anlamı “evet”tir. Bazen hayır anlamında da kullanılır.

Bu sihirli kelime, sohbet esnasında, “seninle hemfikirim” anlamında da, “haklısın” anlamında da kullanır.
Kullananın niyetine göre, “ama” bağlacı yerine de geçer. Özellikle bir söze ya da fikre itiraz edilecekken söylenen eyvallah, “haklısın ama” diye başlanan itiraz cümlesinin giriş bölümüdür.

Bir de, birinden yardım istememek, gönül borcu olmamak, boyun eğmemek anlamına gelen, eyvallah etmemek/eyvallahı olmamak gibi deyimler vardır.

Köy yaşamı içinde eyvallahın çeşitlerini keşfettikçe merakım daha da artıyordu.

Bir gün köyün Dedesini Munzur suyu kıyısında oturmuş, derin bir düşünceye dalmış halde gördüm. Dede bana çok yakın davransa da benim ona karşı davranışlarım, her nedense, hep mesafeli idi. Kendisine hem çok saygı duyuyor hem de çekiniyordum. Bu kez cesaretimi toplayıp, ‘eyvallah Dedem’ deyip yanına oturdum. Tabii ki Dede’nin cevabı da beklediğim gibi eyvallah oldu.

Bir süre oradan buradan konuştuktan sonra; “Dedem, bu eyvallahın kaç anlamı var Allah aşkına? Herkes her durumu bu sözcükle ifade ediyor”, dedim.

“Eyvallah demek, ‘Hakk’tandır, Hakk’la kabul ettik’ demektir” dedi.

Dede’nin cevabını o an tam olarak anlayamadım ama kendimi cahil hissettiğimden dolayı anlamış gibi yaptım. Elbette hem anladığımı belirtmek, hem de teşekkür etmek için ben de “eyvallah”, dedim.

Şayet, her şeyin Hakk’tan gelip, Hakk’a gittiğine, başımıza ne gelirse Hakk’tan geldiğine inanıyorsanız, bu sihirli kelimenin ifade edebileceği diğer anlamları da siz bulmaya çalışın.

Hadi bana eyvallah!

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.